Kompanzasyon Nedir?

Kompanzasyon, bir elektrik tesisinin şebekeden çektiği reaktif gücü azaltarak güç faktörünü (cosφ) yükseltme işlemidir. Motor, trafo, floresan balast gibi endüktif yükler; iş yapmayan ama şebekeyi dolduran reaktif enerji tüketir. Kompanzasyon panosu, kondansatör grupları ile bu reaktif gücün karşılığını üreterek şebekeden çekilen reaktif enerjiyi azaltır — sonuç olarak hem reaktif ceza riski ortadan kalkar hem de tesisin gerçek kapasitesi (kVA) daha verimli kullanılır.

Kompanzasyonun Amacı

Kompanzasyonun temel amacı, aktif güç (iş yapan enerji) ile reaktif güç (iş yapmayan, manyetik alan oluşturan enerji) arasındaki dengeyi düzeltmektir. Güç faktörü 1'e yaklaştıkça, aynı aktif güç için şebekeden çekilen toplam akım azalır. Bu; trafo, kablo ve şalt malzemesi üzerindeki yükü azaltır, gerilim düşümünü iyileştirir ve reaktif enerji cezasını önler.

Reaktif Güç Neden Oluşur?

Asenkron motorlar, trafolar, kaynak makineleri ve floresan/deşarj lambalarının balastları gibi endüktif karakterli yükler, çalışabilmek için manyetik alan kurar; bu manyetik alanı kurmak için şebekeden çektikleri enerjinin bir kısmı işe dönüşmeden geri gider. Bu enerjiye endüktif reaktif güç denir ve sayaçta ayrı olarak ölçülür.

Kompanzasyon Yapılmazsa Ne Olur?

Güç faktörü düşük kaldığında üç somut sonuç ortaya çıkar: EPDK'nın belirlediği reaktif oran sınırları aşılırsa faturaya reaktif ceza bedeli yansır; trafo ve kablolar gereğinden fazla akım taşıdığı için ısınma ve kayıp artar; gerilim düşümü nedeniyle motorların ve hassas cihazların verimi düşer.

Kompanzasyon Sistemi Nasıl Çalışır?

Bir kompanzasyon panosu; kondansatör grupları, bu grupları devreye alıp çıkaran kontaktör veya tristörler, bir kosinüs-fi rölesi ve koruma sigortalarından oluşur. Röle, tesisin anlık güç faktörünü ölçer ve ihtiyaca göre kademe kademe kondansatör grubunu devreye alıp çıkararak hedef değeri korur. Bkz. kompanzasyon panosu çeşitleri ve kompanzasyon hesaplama sayfalarımız.

Sıkça Sorulan Sorular

Kompanzasyon zorunlu mu?
Yasal bir zorunluluk değildir, ancak EPDK'nın belirlediği reaktif oran sınırları aşıldığında faturaya ceza yansıdığı için kurulu gücü belli bir seviyenin üzerindeki tesislerde ekonomik olarak neredeyse zorunlu hale gelir.

Kompanzasyon ile enerji tasarrufu sağlanır mı?
Doğrudan aktif enerji tüketimini azaltmaz, ama reaktif ceza bedelini ortadan kaldırır ve kablo/trafo kayıplarını azaltarak dolaylı bir verim artışı sağlar.

Kompanzasyon panosu her işletmeye mi gerekli?
Kurulu gücü ve yük profiline bağlıdır. Motor, kaynak makinesi, kompresör gibi endüktif yükü yoğun olan sanayi ve ticari tesislerde neredeyse her zaman gereklidir; küçük ofis/konut tipi aboneliklerde genellikle gerekmez.

Kompanzasyon panosu ile harmonik filtre aynı şey mi?
Hayır. Kompanzasyon reaktif gücü dengeler, harmonik filtre ise şebekedeki bozucu harmonik bileşenleri temizler. Harmonik yoğun tesislerde ikisi birlikte, detuned reaktörlü kondansatör grubuyla uygulanır.

Tesisinize Özel Kompanzasyon Analizi İsteyin